يار محمد خان سهام الدوله / خاور بى بى شادلو
19
سفر نامه هاى سهام الدولة بجنوردى ( فارسى )
ناظرى پيرمردى نود ساله كه از نزديكان عزيز الله خان شادلو ( سردار معزز ) بود به همسر مرحوم ايلخانى داده و اظهار كرده بود ، چون مطالب اين سفرنامه بوسيلهء خانم خاور بىبى معروف به حاجى بىبى عمهء پدر شما نگاشته شده و مربوط به ازدواج مادر شما با سردار معززست و سالها نزد من بوده به شما تقديم مىكنم . خانم مرحوم ايلخانى هم اوراق مذكور را به بنده مرحمت فرمودند . نويسنده اين سفرنامه خاور بىبى شادلو است كه در سال 1321 قمرى برادرزادهء خود به نام تركان بىبى شادلو را به عنوان عروس براى همسرى مرحوم علىاكبر سيف افشار ( سيف السلطنه ) پسر آجودانباشى كل ، يعنى حسن خان افشار از بجنورد با كالسكه به تهران برد و از تهران دختر آجودانباشى كل را كه مهرتاج افشار ( مهرالسلطنه ) نام داشت و به عقد عزيز اللّه خان شادلو ( سردار معزز ) درآمده بود به بجنورد مىآورد . هردو عروس غيابا به عقد دامادها درآمده بودند . اين سفرنامه متأسفانه ناتمام مانده است و معلوم نيست قسمتى از پايان سفرنامه مفقود شده يا اساسا نوشته نشده است . نگارنده براى يافتن بقيهء سفرنامه كوشش زيادى كردم حتى به آقاى محمد ناظرى مراجعه و در ميان اوراق و اسناد مشاراليه كه با نهايت سخاوت همه را در اختيارم گذاشت تجسس كردم ولى اثرى نيافتم . بالاخره اين حدس برايم تقويت شد كه دنبالهء سفرنامه اساسا نوشته نشده ، زيرا به هنگام مراجعت خاور بىبى از تهران يار محمد خان سردار مفخم در تاريخ 14 شوال 1321 در بجنورد فوت مىشود و احتمالا چون نويسندهء سفرنامه در عرض راه از فوت برادر آگاه شده بود ديگر حوصلهء نگارش شرح مسافرت نداشته است . با توجه به آنچه دربارهء پدر نويسندهء سفرنامه در پيش گفته آمد تاريخ فوت پدرش كه ميان سالهاى 1266 تا 1269 قمرى بود و تاريخ عزيمت پدر و عموهاى او به تهران كه به قول ناسخ التواريخ روز جمعه اول ربيع الاول سال 1265 قمرى بود و برادر بزرگش يار محمد خان سردار مفخم بنا به نوشتهء خودش بر سنگ مقبره متولد سال 1254 بود و برادر ديگرى كه بين يار محمد خان و خانم خاور بىبى به نام بهمن متولد شده و در جوانى فوت شده بود خاور بىبى حدود سال 1260 متولد شده بود . و زمان نگارش سفرنامه حدود شصت سال سن داشته است .